Ο αφυγραντήρας και ο κ. Σκουμπουρδής

Στις γιορτές θέλαμε να αγοράσουμε έναν αφυγραντήρα -δεν αγοράσαμε (ακόμα), διότι η Νικοκυρά είναι μάλλον απαιτητική, αλλά παντως αφιέρωσα κάμποσες ώρες στη σχετική έρευνα αγοράς. Και κατά σύμπτωση, χτες, σε έναν φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ γινόταν συζήτηση για ένα άρθρο που είχε ως αφετηρία τον αφυγραντήρα -οπότε αποφάσισα να γράψω το σημερινό σημείωμα.

Μη φοβάστε -δεν θα σας κουράσω με λεπτομέρειες σχετικά με την ισχύ, την κατανάλωση ενέργειας ή τον θόρυβο αυτών των συσκευών. Το σημείωμά μου θα είναι γλωσσικό, όπως γλωσσικό είναι και το άρθρο του κ. Σακελλάρη Σκουμπουρδή το οποίο θα παρουσιάσω και θα κρίνω.

Ολόκληρο το άρθρο του κ. Σκουμπουρδή το βρίσκετε εδώ. Όπως βλέπετε, δημοσιεύτηκε στις 30 Νοεμβρίου, αλλά για κάποιο λογο εγώ μόλις χτες το είδα, που συζητήθηκε σε δυο διαφορετικούς τοίχους στο Φέισμπουκ. Ίσως να ήταν και γραφτό, αφού είχα μόλις εξοικειωθεί με τον αφυγραντήρα ως συσκευή.

Ο κ. Σκουμπουρδής, όπως θα δείτε, θεωρεί λανθασμενο τον σχηματισμό του «νεολογισμού» αφυγραντήρας και μάλιστα θεωρεί ότι το λάθος αυτό είναι ενδεικτικό της παρακμής της γλώσσας μας. Ο τίτλος του άρθρου είναι εύγλωττος: Ναι, πειράζει που δεν μιλάμε σωστά την ελληνική!, αλλά ενδεικτικη είναι και η ακόλουθη σύνοψη:

Mε αφορμή τη λανθασμένη διατύπωση «Αφυγραντήρας» που διακινείται εσχάτως, ο Σακελλάρης Σκουμπουρδής παρατηρεί τη φούντωση διάφορων γλωσσικών βαρβαρισμών. Ακόμα ένα σημάδι της μεταπολιτευτικής τσαπατσουλιάς που βέβαια ανάγεται στην τότε αδυναμία -και πλέον στην ανυπαρξία- του «Νεοελληνικού Διαφωτισμού».

Η φούντωση των βαρβαρισμών; Όχι «το φούντωμα»; Η φούντωση είναι άλλο πράγμα (μια φούντωση, μια φλόγα) -αλλά ας πούμε ότι αυτή την εισαγωγική παράγραφο την συνέταξε ο υπεύθυνος της ιστοσελίδας κι ας προχωρήσουμε στην ουσία.

Γιατί θεωρεί «λανθασμένο» τον σχηματισμό της λέξης «αφυγραντήρας» ο κύριος Σκουμπουρδής; Ας του δώσουμε τον λόγο:

Γλυκειά κατρακύλα
Εσχάτως μια νέα ηλεκτροσυσκευή μπήκε με φόρα στην υγρή ζωή μας για να την στεγνώσει. Και φυσικά χρειάστηκε να της δώσουμε ένα νόστιμο ονοματάκι, πριν διαχυθεί στην αγορά. Παλιότερα (πριν εξαχρειωθεί το παν), σε τέτοιες περιστάσεις ρωτάγαμε και κανέναν ειδικό. Τώρα πια αυτά είναι πολυτέλειες.

Κάθε κιμπάρης/προχώ Ελληναράς (ή-κάποια-κολλητή-του-Λουλουδού) αποφαίνεται: «Σου-πω-εγώ, αυτό εδώ διώχνει την υγρασία, «αφυγραντήρα» θα το πούμε!». Οπότε φτάσαμε να ακούγεται με τη σέσουλα αυτή η υπέροχη λέξη στις διαφημίσεις και να μας ανεβάζει. Κάπως έτσι, λερώνεται από κουτσουλιές παντού το εθνικό μας κοτέτσι, που πλέον έχει χάσει κάθε ανακλαστικό αμυντικό μηχανισμό («Χασάπη,-γράμματα!»-τύπου), οπότε, ουδείς διαμαρτύρεται.

Γιατί χρειάζεται η Γραμματική
Βέβαια, εάν υπήρχε στοιχειώδης επαφή με την Γραμματική, που πλέον δεν υπάρχει, κάποια μαμά θα μας εξηγούσε επιτιμητικά: «Νταξ, την απορροφά μεν την υγρασία, αλλά, απορροφητήρας δεν είναι. Ούτε και αφυγραντήρα μπορείς να τον πεις, όμως, καθότι έστι-Γραμματικής-οφθαλμός,-ος-τα-πανθ’-ορά. Οπότε, άμα κάποιος αφυγραίνει, τελικά λέγεται αφυγραντής, κατά το λιπαίνω-λιπαντής. Όπως, άλλωστε, λέγεται και (προωθέω-ώ) προωθητής, (απορροφάω-ώ) απορροφητήρας, (αποχυμόω-ώ/αποχυμώνω) αποχυμωτής. ΝΕ-ΤΗ;

Έτσι βγαίνουν οι ονομασίες των μηχανών, όπως και κάθε ουσιαστικού, στη βάση ενός λογικού κανόνα. Και υπεισέρχεται η έννοια της ορθολογικότητας στην κατασκευή/ονοματοδοσία των λέξεων για ένα απλό λόγο. Η αρχιτεκτονική τους και η χωροταξία της γλώσσας βοηθούν παντού (δευτερογενώς και στην ορθογραφία), ακόμα και ακουστικά εξοικειώνουν και ανάγουν σε κατάλληλη κατηγοριοποίηση των όρων. Τελικά, εισάγουν μια νοικοκυρεμένη διάταξη των εννοιών και των εικόνων τους, διασφαλίζοντας και την ευκρίνεια της διατύπωσης.

Αν κατάλαβα καλά, ο κ. Σκουμπουρδής θεωρεί ότι το μηχάνημα που αφαιρεί υγρασία από τον χώρο δεν έπρεπε να ονομαστεί «αφυγραντήρας» αλλά «αφυγραντής» διότι «εστι Γραμματικής οφθαλμός» και «έτσι βγαίνουν οι ονομασίες των μηχανών». Οπότε, άμα κάποιος αφυγραίνει, τελικά λέγεται αφυγραντής, κατά το λιπαίνω-λιπαντής.

Δεν είμαι απόλυτα βέβαιος ότι κατάλαβα καλά, διότι το άρθρο του κ. Σκουμπ. παραείναι τρικυμισμένο για τα γούστα μου και ο ειρμός χάνεται συνέχεια, ενώ φαίνεται σε κάποια σημεία να φέρνει αντιφατικά παραδείγματα, αλλά δεν βλέπω για ποιον άλλο λόγο να θεωρεί βαρβαρισμό τον «αφυγραντήρα».

Ώστε έπρεπε τάχα να πούμε «αφυγραντής» (και όχι αφυγραντήρας) διότι «έτσι βγαίνουν οι ονομασίες των μηχανών»;

Κι όμως, δεν είναι έτσι. Δεν έχει δίκιο ο κ. Σκουμπουρδής. Υπάρχουν πάμπολλα ονόματα μηχανών, συσκευών και εργαλείων με την κατάληξη -τήρας. Μάλιστα, οι λαθοθήρες παλαιάς κοπής έλεγαν ότι κακώς ορισμένα μηχανήματα της πληροφορικής δεν πήραν όνομα σε -τήρας αλλά σε -τής (εκτυπωτής, υπολογιστής, διακομιστής) διότι έτσι παραβιάστηκε ο κανόνας που θέλει να σχηματίζεται το όνομα της συσκευής/μηχανής σε -τήρας και το όνομα του ανθρώπου που τη χειρίζεται σε -της.

Βέβαια, το παραπάνω σχήμα (άνθρωπος σε -της, μηχανή σε -τήρας) έχει πολλές εξαιρέσεις, αλλά είναι το επικρατέστερο.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα συσκευών, εργαλείων και μηχανημάτων σε -τήρας: καθετήρας, αισθητήρας, προωθητήρας, κινητήρας, προφυλακτήρας, απορροφητήρας, αποστακτήρας, αναμικτήρας, ψυκτήρας, σημαντήρας, θερμαντήρας, λιπαντήρας, απολυμαντήρας, ξηραντήρας, επιταχυντήρας, νιπτήρας, λαμπτήρας, υγραντήρας, αντιδραστήρας και άλλα ων ουκ έστιν αριθμός.

Όλα αυτά ανάγονται στο αρχαίο -τήρ, αλλά την κατάληξη αυτή τη βρίσκουμε και σε καθαρά λαϊκούς σχηματισμούς, ακόμα και στο ουδέτερο (ανοιχτήρι, σκαλιστήρι, ποτιστήρι…) ή στο θηλυκό (φορτωτήρα κτλ.).

Επίσης, έχουμε και ζευγάρια ομόρριζων λέξεων, που περιγράφουν το εργαλείο και τον άνθρωπο που κάνει αυτή τη δουλειά, που ακολουθούν το ίδιο σχήμα:

λιπαντήρας – το μηχάνημα, λιπαντής – ο εργάτης.

θερμαντήρας – το μηχάνημα, θερμαστής – ο εργάτης.

πυροσβεστήρας – η συσκευή, πυροσβέστης – ο άνθρωπος.

Ξαναλέω ότι το παραπάνω σχήμα δεν είναι απόλυτος κανόνας, υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις, τόσο μηχανημάτων σε -τής (όπως αυτά που αναφέραμε, εκτυπωτής κτλ.) όσο και επαγγελμάτων σε -τήρας (κλητήρας) αλλά δεν παύει να ισχύει αυτό που γράφει το ΛΚΝ:

-τήρας [tíras] : επίθημα για το σχηματισμό αρσενικών ουσιαστικών παράγωγων από ρήματα· δηλώνει: 1. αντικείμενο, όργανο, συσκευή κτλ. με το οποίο γίνεται η ενέργεια του ρήματος, κατάλληλο να κάνει αυτό που εκφράζει το ρήμα από το οποίο παράγεται: (απορροφώ) απορροφητήρας, (βράζω) βραστήρας, (καταβρέχω) καταβρεχτήρας, (ψεκάζω) ψεκαστήρας.2. το πρόσωπο που ενεργεί (σε παλαιότερα σύνθετα που δεν αναλύονται στα νέα ελληνικά): (καλώ) κλητήρας, (σώζω) σωτήρας.

Εξάλλου, πώς θα μπορούσε να είναι «βαρβαρισμός» ο αφυγραντήρας, τη στιγμή που υπάρχει εδώ και πολλές δεκαετίες στα λεξικά (και στην πράξη, στη ζωή) ο υγραντήρας (εδώ στο ΛΚΝ).

Ο αφυγραντήρας, βέβαια, δεν υπάρχει στο ΛΚΝ, αλλά το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, που κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα έχει λήμμα «αφυγραντήρας».

Στο Πολυτεχνείο, θυμάμαι, στα εργαστήρια της Χημείας είχαμε «ξηραντήρα», που ήταν ένα μεγάλο γυάλινο δοχείο με σιλικατζέλ μέσα, που βάζαμε μέσα του ποτηράκια, δοκιμαστικούς σωλήνες κτλ. για να αφαιρέσουμε εντελώς την υγρασία. Ο φίλος μου ο Ντίνος είχε γράψει και ποίημα για τον ξηραντήρα του.

Ο αφυγραντήρας δεν κανει την ίδια δουλειά, αφαιρεί υγρασία από τον χώρο, απο ένα δωμάτιο ας πούμε. Φαίνεται πως παλιότερα δεν ήταν και τόσο απαραίτητος στα δικά μας τα μέρη, μάλλον τώρα έγινε αναγκαίος λόγω της αλλαγής του κλίματος. Αλλά ο σχηματισμός του ονόματός του είναι απόλυτα κανονικός και προκαλεί θυμηδία όχι απλώς να θεωρείται «βαρβαρισμός» αλλά και να γραφεται κοτζάμ περισπούδαστο άρθρο πάνω σε τόσο σαθρά θεμέλια.

Διότι με αφορμή τον δήθεν λανθασμένο «αφυγραντήρα», ο κ. Σκουμπουρδής παίρνει φόρα κατηφόρα, αναρωτιέται αν για τον αφυγραντήρα φταίει «ένα κλίμα χαλαραουΐτα-και-γεια-σου, που λειτούργησε σε διδάσκοντες και διδασκόμενους ως οιονεί Καταστατικός Χάρτης μιας κουμουνιζμένης επιβολής της ήσσονος προσπάθειας, της φαλκίδευσης της αριστείας, της μετριοκρατίας;«, βάζει στη μέση υπαρκτά και ανύπαρκτα γλωσσικά λάθη του πρωθυπουργού, και καταλήγει, σχεδόν αναπόφευκτα, στον διαφωτισμό που δεν περάσαμε, στον ίδιο… απέραστο διαφωτισμό στον οποίο νομοτελειακά καταλήγουν τα περισσότερα άρθρα των ανάξιων εραστών της αριστείας.

Ίσως η ενόχληση από το άρθρο του κ. Σκουμπουρδή να οφείλεται κατά μέγα μέρος στο επηρμένο ύφος του, στον απαξιωτικό τρόπο με τον οποίο αναφέρεται στους κοινούς θνητούς, στον κιμπάρη Ελληναρά και τη Λουλουδού που λερώνουν με κουτσουλιές το εθνικό μας κοτέτσι.

Αλλά η εκδίκηση της Λουλουδούς έρχεται όταν όταν ο ψηλομύτης τιμητής της πλέμπας φανερώνεται ότι αγνοεί τα στοιχειώδη και κάνει τόσο χοντρά λάθη που τελικά απέρχεται από τη σκηνή με μουσκεμένες τις μεταξωτές περισκελίδες του -τόσο που ασφαλώς θα χρειαζόταν έναν αφυγραντήρα!

 




via http://ift.tt/2CP632C

Δεν υπάρχουν σχόλια

Από το Blogger.