Το δίλημμα των πληγέντων περιοχών

Μη δείξετε τον τίτλο σε παιδιά του σχολείου γιατί θα τους μεταλαμπαδευτούν στρεβλές γνώσεις. Ο τύπος που χρησιμοποιείται είναι λάθος και το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε αυτό ακριβώς το λάθος.

Έχω γράψει και παλιότερα για το θέμα, επανέρχομαι όμως τώρα επειδή ο παλιός μου συμμαθητής ο Χρίστος, που είναι εκπαιδευτικός, παραπονέθηκε για ένα πρόσφατο μαργαριτάρι που ψάρεψε σε επίσημο, επισημότατο έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας.

Όπως βλέπετε, η ανακοίνωση καταλήγει ως εξής:

Για την κάλυψη των θέσεων διευθυντών νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων επίσης έχουν εφαρμογή οι διατάξεις της παρ.9 του άρθρου 1 του ν.4473/2017. Συνεπώς στις περιπτώσεις αυτές οι Διευθυντές Εκπαίδευσης καλούν τους υποψήφιους που δεν έχουν τοποθετηθεί κατά τη σειρά εγγραφής τους στον πίνακα, να υποβάλουν, νέα δήλωση προτίμησης η οποία αφορά στα εν λόγω σχολεία. Μετά την ολοκλήρωση της ανωτέρω διαδικασίας οι θέσεις που εξακολουθούν να παραμένουν κενές, προκηρύσσονται από τον οικείο Διευθυντή Εκπαίδευσης. Επισημαίνεται ότι η διαδικασία πλήρωσης θέσης διευθυντών νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων διεξάγεται μόνο στην περίπτωση που είναι απόλυτα εξασφαλισμένη η λειτουργία του σχολείου.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ
Μαρούσι, 14 – 8 – 2017
Αρ.Πρωτ. Βαθμός Προτερ Φ.361.22/67/ 136658 /E3

Οι σχολικές μονάδες είναι γένους θηλυκού. Ο τύπος «νεοϊδρυθέντων» είναι τύπος του αρσενικού γένους της μετοχής. Άρα έχουμε λάθος. Λάθος πολύ κοινό, όπως θα έχετε διαπιστώσει από την πείρα σας και όπως θα δούμε πιο κάτω. Λάθος συγγνωστό, επίσης, αν το κάνουμε εγώ ή εσείς, για λόγους που θα αναφέρω στη συνέχεια. Λάθος όμως ασυγχώρητο όταν βρίσκεται σε επίσημο έγγραφο του κράτους, και κατά μείζονα λόγο του Υπουργείου Παιδείας -και, για περισσότερη ειρωνεία, όταν δυο αράδες πιο κάτω μπαίνει φαρδύ-πλατύ το όνομα του υπουργού.

Όχι για να υπερασπίσω τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά επειδή με τέτοια λάθη και «λάθη» ασχολούμαι πολλά χρόνια, είπα στον φίλο μου ότι το κωμικό αυτό λάθος καλώς ή κακώς δεν είναι καινούργιο φρούτο, ότι η συγκεκριμένη διατύπωση επαναλαμβάνεται με μονότονη ακριβεια κάθε χρόνο, κοπυπαστηδόν, και ότι έχει περάσει και σε ΦΕΚ, τουλάχιστον από το μακρινό 2001. (στη σελ. 2 θα δείτε τις διατάξεις για την κατάταξη νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε αξιολογικές κατηγορίες).

Για να γενικεύσουμε, το λάθος εμφανίζεται κυρίως στη γενική πληθυντικού των μετοχών του παθητικού αορίστου, όπου είναι αρκετά συχνοί οι νόθοι τύποι (μετοχή στο αρσενικό γένος, ουσιαστικό θηλυκό), με χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπως «των πληγέντων περιοχών», που το ακούμε συχνά όταν συμβαίνουν πλημμύρες και λοιπές θεομηνίες, ή «των εγκριθέντων δαπανών» ή «των εξετασθέντων αιτήσεων» ή «των ληφθέντων αποφάσεων».

Η ανακολουθία αυτή εμφανίζεται μονο στη γενική του πληθυντικού. Πολύ σπανιότερα θα δείτε τύπους οπως «οι εξετασθέντες αιτήσεις» και κανείς δεν γράφει «η ληφθείς απόφαση» (ο Μποστ, δυστυχώς, δεν ζει πια). Η γενική πληθυντικού εξαφανίζει σε πολλές περιπτώσεις τις διαφορές αρσενικών και θηλυκών τύπων (π.χ. σε μετοχές παρακειμένου) και ίσως αυτό συμβάλλει στο να υιοθετείται πιο εύκολα ο αρσενικός τύπος. Βοηθάει επίσης το γεγονός ότι οι μετοχές αορίστου είναι τύποι της λόγιας γλώσσας, που δεν έχουν συμμορφωθεί με το τυπικό της νέας ελληνικής.

Φυσικά, όλοι οι τύποι που είδαμε παραπάνω είναι λάθος. Οι γραμματικά σωστοί τύποι, θηλυκό με θηλυκό, είναι: των νεοϊδρυθεισών σχολικών μονάδων, των πληγεισών περιοχών, των εγκριθεισών δαπανών, των εξετασθεισών αιτήσεων, των ληφθεισών αποφάσεων. Το δυστύχημα είναι ότι σε πάρα πολλούς φυσικούς ομιλητές της ελληνικής (και σε μένα) οι σωστοί τύποι φαίνονται εντελώς αφύσικοι, κακόηχοι, έως και αφόρητοι -θέλει μεγάλη προσπάθεια για να τους γράψει κανείς.

Και η απέχθεια αυτή προς τύπους όπως «των πληγεισών περιοχών» δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, δεν είναι σύμπτωμα των ημερών μας, δεν είναι συνέπεια της… αμορφωσιάς που έφερε το μονοτονικό ας πούμε.

Πριν από 120 και βάλε χρόνια, στη μνημειώδη μελέτη του Τα είδωλα, ο Εμμανουήλ Ροΐδης αφού σαρκάσει την δήθεν ευφωνία «δύο αλλεπαλλήλων περισπωμένων τύπων, ως λ.χ. των καθεστηκυιών εξουσιών, των ληξασών προθεσμιών, των αποβιωσασών γυναικών, κτλ.» συνεχίζει επισημαίνοντας ότι ακόμα και άριστοι λόγιοι γράφουν «των ζώντων γλωσσών», «όχι μόνον εξ απροσεξίας αλλά και εξ αυτομάτου εξεγέρσεως του ωτίου κατά του αφορήτου των ζωσών γλωσσών».

Αλλά και σε πολύ παλιότερα κείμενα βρίσκουμε τέτοιους λανθασμένους τύπους, όπως στο Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου, τον 2ο μ.Χ. αιώνα (πληρωθέντων δε των ημερών απεσμήξατο η Άννα, Πρωτοευαγγέλιον Ιακώβου, 11.8), και εδώ ασφαλώς δεν φταίνε οι δημοτικιστές!

Αυτόματα το αυτί δεν αντέχει τον αφύσικο σωστό τύπο και το χέρι γράφει τον ομαλοφανή λανθασμένο. Ολοφάνερα δεν είναι θέμα αμορφωσιάς αλλά απροσεξίας, αφού και «άριστοι λόγιοι» έχουν διαπράξει τέτοια λάθη. Ακόμα και για τον Γεώργιο Μιστριώτη, τον ηγέτη των αρχαϊζόντων και δεινό διώκτη των μαλλιαρών πριν από 100+ χρόνια, ο θρύλος λέει ότι ξεκίνησε μια ομιλία του με τη φράση «Λαλούντων των αηδόνων…» αντί για το σωστό «λαλουσών».

Και σε μια έρευνα που είχα κάνει πριν από αρκετά χρόνια, είχα δει ότι ακριβώς την έκφραση «των πληγέντων περιοχών» την έχει χρησιμοποιήσει και το υπουργείο Γεωργίας, και η Περιφέρεια Θεσσαλίας, και η εφημερίδα Καθημερινή, και το ελληνικό τμήμα της Unicef, και μία ευρωβουλεύτρια, και οι υπηρεσίες του Συνήγορου του Πολίτη, ακόμα και η (αείμνηστη, αν δεν κάνω λάθος, και) ξακουστή για τα σωστά ελληνικά της Ελληνική Υπηρεσία του ΜπιΜπιΣί. Και, εκτός γκουγκλ, είχα βρει ανάλογη περίπτωση (με «…θέντων» και θηλυκό) στον Κ. Παπαγιώργη (στα Καπάκια).

Λοιπόν, τι θα κάνουμε; Θα δεχτούμε για σωστό τον τύπο «των πληγέντων περιοχών»; Όχι. Παρόλο που το σημερινό σωστό είναι το λάθος του χτες και το σημερινό λάθος το σωστό του αύριο, και παρόλο που εγώ προσωπικά σε άλλες περιπτώσεις δεν διστάζω να υιοθετήσω αποκλίνοντες τύπους όπως το «έχω παράξει» ή τη γενική «του διεθνή», εδώ νομίζω ότι το λάθος δεν μπορεί να οδηγήσει σε ένα «νέο σωστό», σε ένα νέο κλιτικό υπόδειγμα. Αν δεχτούμε το «των πληγέντων περιοχών», πώς θα είναι η ονομαστική; Και πώς ο ενικός;

Παλιότερα, είχα γράψει το εξής ακριβώς γι’ αυτό το θέμα:

Όμως, ανάμεσα στο αηδές σωστό και στο εύηχο λάθος υπάρχει και ο τρίτος δρόμος, ο δρόμος της νεοελληνικής, της αναλυτικότερης σύνταξης. Βέβαια, ειδικά στον τύπο «των πληγέντων περιοχών» η λύση δεν είναι απλή· θέλω να πω, το «περιοχές που επλήγησαν» είναι καθαρευουσιανιά έτσι κι αλλιώς, κάτι ενδεικτικό των ακροβασιών που αναγκάζεται να κάνει κανείς όταν με τη θέλησή του και από δειλία ακρωτηριάζει τη σύγχρονη γλώσσα του και δανείζεται αβέρτα τύπους από την αρχαία. Διότι βέβαια, λίγοι τολμούν να γράψουν «των περιοχών που χτυπήθηκαν»· βλέπεις, το θεωρούμε άκομψο ή ίσως άσεμνο· και δεν θεωρούμε άσεμνο να πνίγονται άνθρωποι κάθε που βρέχει, αρκεί βέβαια να είναι πληγέντες ώστε να τους περισυνελέξουμε και όχι πνιγμένοι και να τους μαζέψουμε.

Με άλλα ρήματα είναι πιο εύκολη η αναλυτικότερη σύνταξη -των αποφάσεων που πάρθηκαν, των δαπανών που εγκρίθηκαν, των αιτήσεων που εξετάστηκαν, τύποι σαφώς προτιμότεροι από τους κατ’ όνομα σωστούς (των ληφθεισών αποφάσεων, των εγκριθεισών δαπανών, των εξετασθεισών αιτήσεων). Για τις νεοϊδρυθείσες σχολικές μονάδες, και αν θέλουμε τη σφιχτότερη σύνταξη που δίνει η μετοχή, υπάρχει και μια άλλη λύση. Επειδή στα νέα ελληνικά οι διαφορές μεταξύ των χρόνων του ρήματος είναι σε πολλές περιπτώσεις αμελητέες (δεν το λέω εγώ αυτο, το έχω ακούσει από τον Μπαμπινιώτη σε διάλεξη), πρακτικά δεν νομίζω να υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε «νεοϊδρυθείσες σχολικές μονάδες» και «νεοϊδρυμένες σχολικές μονάδες», οπότε μπορούμε να λέμε για τις ανάγκες των «νεοϊδρυμένων σχολικών μονάδων» και ν’ αποφεύγουμε και το αηδές σωστό και το εύηχο λάθος.

Αλλά εκεί στο Υπουργείο, αν μας διαβάζει κανείς, ας διορθώσει αυτό το «νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων», να μην το δούμε πάλι του χρόνου. Καιρός να φύγει η σκοπιά από το παγκάκι, για όποιον ξέρει το παλιό ανέκδοτο!




via http://ift.tt/2yb5dLK

Δεν υπάρχουν σχόλια

Από το Blogger.